Di Tích Kiến Trúc Đồi khỉ (1A)

siva-1a-11

PHẾ TÍCH KIẾN TRÚC A1 (1A):

Phế tích kiến trúc 1A, nằm ở tọa độ 11o 31’44,8’’ vĩ Bắc và 1070 23’ 58,5’’ kinh Đông là kiến trúc đầu tiên nằm ở phía Đông quần thể di tích, được phát hiện năm 1985,nằm trên đỉnh Đồi Khỉ, trong khuôn viên rộng khoản 1500m2 và ở độ cao 50m so với mặt đất canh tác (Cái tên Đồi Khỉ là do người dân địa phương đặt cho. Khi những người dân đầu tiên đến khai phá vùng đất này, người ta thấy quả đồi là nơi bầy khỉ tụ họp từng đàn đông đúc nên họ đã đặt tên ngọn đồi này là Đồi Khỉ). Đứng trên Đồi Khỉ nhìn về hướng Tây có thể nhìn thấy toàn bộ các di tích khác.

Đồi 1A Đồi khỉ

 

Cuộc khai quật năm 1996 đã làm xuất lộ một ngôi đền tháp có bình đồ hình vuông 12m x 12m. Đây là một đền tháp lớn có cửa chính quay về hướng Đông. Theo quan niệm của Ấn Độ giáo thì hướng Đông là hướng mặt trời mọc, nơi có nguồn gốc của sự sống – mở đầu cho sự vận hành của vũ trụ, nơi các thần linh ngự trị. Chính vì quan niệm như vậy cho nên cửa chính của các đền tháp ở Cát Tiên hầu hết đều quay về hướng Đông.

siva-1a-11

Phế tích kiến trúc 1A là kiến trúc có quy mô lớn nhất, ở vị trí cao và đẹp nhất trong toàn bộ quần thể di tích, được xem là một ngôi đền chính của khu thánh địa.

Xung quanh đền tháp là sân rộng được lát gạch tương đối bằng, mé đồi phía Đông đền tháp thẳng hướng cửa chính phát hiện một con đường bậc cấp được xếp bằng gạch, đá từ dưới bến sông đi lên; đối diện ở phía Tây đền tháp các nhà khoa học cũng đã tìm thấy dấu vết của một con đường cũng được xếp bằng gạch, đá tự nhiên đi xuống dưới chân đồi để tới các đền tháp trong bồn địa.

Mặt tường tháp phía trong, gạch được xếp tương đối đều, các viên gạch được xếp khít với nhau. Phía bên ngoài được xây theo lối giật cấp nhỏ dần lên cao, tạo cho ngôi tháp một thế đứng vững chãi giống kiểu hình chân chuông. Các lần giật cấp này vừa có tác dụng trang trí vừa làm diềm đỡ cho kiến trúc, tạo cho phần đế sự vững chắc, thanh thoát cho phần thân tháp và tường tháp. Chuyển tiếp giữa phần đế tháp với tường tháp là hàng gạch xếp xoải xuôi, đầu vê tròn như hình cánh sen úp tạo nên vẻ đẹp giản dị mà sang trọng cho kiến trúc.

Tiền sảnh tháp được xếp bằng đá và gạch vững chắc. Bậc tam cấp được lát phẳng bằng những tấm đá ghép liền khít dẫn lên cửa tháp.

Chủ nhân xưa đã xây dựng các ngôi đền tháp bằng kỹ thuật xây không vữa và có sử dụng thêm chất kết dính là nhựa thực vật. Cho đến nay vẫn chưa có một công bố chính thức nào nói về thành phần của loại nhựa thực vật này. Phải chăng đó là các loại cây họ dầu cho nhiều nhựa như cây dầu rái, cây xương rồng, hay là nhớt của cây ô thước, cây bời lời…như đã sử dụng để xây dựng các ngôi đền tháp ở Chămpa? Với kỹ thuật xây dựng này thì nó có nét tương đồng với kỹ thuật xây dựng các tháp Chăm ở Miền Trung và Óc Eo ở Miền Nam Việt Nam.

Bộ Ngẫu tượng Linga – Yoni là hiện vật thờ chủ yếu của cư dân theo đạo Balamon giáo. Ở đền tháp 1A tìm thấy bộ ngẫu tượng Linga – Yoni mang ảnh hưởng của Ấn Độ giáo, nó được đánh giá là lớn nhất Đông Nam Á trong các di tích có cùng tôn giáo tính đến thời điểm hiện tại. Linga có chiều cao 2,1m, đường kính 70cm được chia làm ba phần cân xứng, mỗi phần tượng trưng cho một vị thần: Phần đế vuông tượng trưng cho thần Brahma, phần bát giác ở giữa tượng trưng cho thần Visnu và phần trụ tròn ở phía trên tượng trưng cho thần Shiva. Cả ba vị thân này cùng hiện hữu trên một thể khối, người ta gọi đó là “Tam vị nhất thể” (Trimurti). Điều này phản ánh triết lí của Balamon giáo Ấn Độ. Trong vũ trụ có rất nhiều vị thần trong đó có ba vị thần lớn đó là Brama, visnu và Sihva hợp thành hệ thống tam thần. Linga là sự thống nhất của cả ba vị thần ấy. Bệ Yoni có kích thước rất lớn, mỗi cạnh dài 2,26m x 2,26m, vòi vươn dài khỏi thân 0,69m. Vòi của Yoni luôn được quay về phía Bắc. Linga kết hợp với Yoni là sự kết hợp giữa trời và đất, âm và dương tạo nên sinh khí hài hòa, sinh sôi nảy nở. Khi các tín đồ đến đây hành lễ, người chủ lễ dùng nước đổ lên Linga, nước tràn xuống bệ Yoni, chảy ra vòi. Loại nước này được xem là nước thiêng dùng làm lễ cho các môn đồ, cầu cho mùa màng tốt tươi, cây trồng đơm hoa kết trái, con người mạnh khỏe, sinh con đẻ cái được an lành. Khi khai quật bên trong trụ giới dưới bộ Linga – Yoni ở độ sâu 3,56m so với mặt sàn tháp người ta tìm thấy 166 mảnh vàng được dát khá mỏng, trang trí hình ảnh của các vị thần, vũ nữ, một số Linga nhỏ bằng vàng và nhẫn vàng…

Phế tích kiến trúc 1A được xây chủ yếu bằng gạch có gia cố thêm đá. Đá được sử dụng vào các thành phần chịu lực như khung cửa, mi cửa. Trước cửa phía Đông bên trái tháp còn có một công trình kiến trúc nhỏ, đây được xem là tháp thờ nhỏ (Kalan). Bên trong Kalan này đã tìm thấy một tượng Ganesa được chế tác bằng đá màu đen xám, đang trong tư thế ngồi trên một bệ hình vuông mỏng chế tác liền khối, toàn bộ tượng cao 34cm thể hiện đầu voi mình người trong tư thế ngồi nhìn thẳng, hai chân xếp bằng giao nhau, đầu tượng to, trán nở hơi nhô ra, mặt thon dài, hai mắt nhỏ dài. Vòi vươn ra vắt sang phải, hai tai to chảy trùm xuống vai. Ngực lép, bụng to tròn, hai tay co, tay trái đỡ vòi vắt sang bên trái, trong tay cầm một chiếc đĩa hình tròn, đầu vòi đặt trên đĩa; tay phải co trong tay cầm một vật như hình dao ngắn. (Theo thần thoại Ấn Độ thì Ganesa là con đẻ của thần Sihva với nữ thần Parvatti vì phạm tội nên bị chém đầu. Thần Visnu thương tình nên đã chặt một cái đầu voi lắp vào thân cho Ganesa từ đó thần mang hình dáng đầu voi mình người và hướng thiện làm nhiều việc tốt lành. Thần này được xem là phúc thần có quyền ban mọi điều tốt lành, bảo vệ bếp lửa – nguồn gốc của sự sống).

Căn cứ trên những đặc điểm của phế tích kiến trúc và các hiện vật thu được các nhà khoa học đã đoán định niên đại của phế tích kiến trúc 1A ở vào khoảng thế kỷ VII – VIII sau công nguyên.

Ban Biên tập

Để lại một bình luận

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *